‘Het verschil maken’ - Jaarverslag Nederlandse UNESCO Commissie 2025

In gesprekken met leden van de UNESCO-familie, het bonte verband van alle verschillende UNESCO-erkenningen in ons land, valt elke keer de positieve toon op. Dat UNESCO, het UNESCO-label, iets brengt dat we in deze tijd zo hard nodig hebben. Positieve kracht, bouwen aan de toekomst, inspiratie en samenwerking, respect voor elkaar. Dat is iets dat we moeten koesteren.

We zitten in een ingewikkelde periode van oorlog, ook in Europa, de genocide in Gaza en (verbale) aanvallen op medemenselijkheid. Vrijwel overal ter wereld hebben de waarden van UNESCO het zwaar;  het recht op onderwijs, op de vrijheid om je cultuur te beoefenen, waar (andermans) cultuur doelwit is van vernietiging en waar de vrijheid en veiligheid van wetenschappers, kunstenaars en journalisten in toenemende mate onder druk staan. 

De waarden van UNESCO staan juist voor het bij elkaar brengen van mensen, van begrip voor elkaar, als mens, als cultuur, voor kennisuitwisseling om er samen wijzer van te worden, voor mensenrechten, voor iedereen. Met die waarden, die krachten, kan je het verschil maken, negatieve bewegingen tegenwicht bieden.

We hebben dat als UNESCO Commissie uitgedragen afgelopen jaar. Veel daarvan staat in dit jaarverslag. Een paar uitgelicht: we hebben de stem van jongeren veel laten horen, door onze Jongerencommissie, en bijvoorbeeld in het debat over de toekomst van de media. We hebben de kracht van UNESCO laten zien in de tentoonstelling Zij maakt het verschil (die ook in 2026 nog op veel plekken te zien is), we hebben de Actiedag Weerbaar Erfgoed gelanceerd, waarop heel veel culturele instellingen concreet aan de slag gingen met weerbaarheid in hun eigen organisatie. In 2025 hebben we vier zeer talentvolle jonge wetenschapsters gelauwerd, en een advies uitgebracht over academische vrijheid en veiligheid. 

Dat, en nog veel meer, hebben we niet alleen gedaan. De samenwerking met UNESCO-familieleden, met erfgoedinstellingen, media, onderwijsorganisaties en universiteiten, met ministeries, en alle andere partners hebben ons en ons werk verrijkt en geïnspireerd. We zijn hen daarvoor veel dank verschuldigd.

Aan het einde van 2025, begon de viering van het tachtigjarig bestaan van UNESCO. Dat in een op veel fronten uitdagende tijd. UNESCO kan het verschil maken. Samenbrengen waar polarisatie dreigt, hoop bieden tegen cynisme, inspireren. 

De wereld heeft wat meer UNESCO-waarden nodig.

Kathleen Ferrier, voorzitter
Marielies Schelhaas, secretaris-directeur