Onderwijs, cultuur, wetenschap en media zwaar getroffen in Gaza
Onderwijs, cultuur, wetenschap en media zijn de pijlers die de kracht en waardigheid van een samenleving dragen. UNESCO en de Nederlandse UNESCO Commissie benadrukken daarom het belang van bescherming van erfgoed, (hoger) onderwijs en journalisten. Deze thema’s, gezamenlijk de kern van UNESCO’s mandaat, vormen het fundament van een menswaardige samenleving en zijn voorwaarden voor een toekomst waarin vrede mogelijk blijft en mensenrechten worden beschermd.
UNESCO zet zich daarom voor deze thema’s in, ook in tijden van wat door experts ‘genocidaal geweld’ wordt genoemd.1 Door aandacht te vragen voor het belang van onderwijs, cultuur, wetenschap en media, ook in de verwoestende oorlog en humanitaire crisis in Gaza, door feiten te verzamelen, en door steun te bieden waar dat nog mogelijk is.2
Een overzicht van de effecten van de oorlog op het gebied van onderwijs, cultuur, wetenschap en media:
Onderwijs
Het onderwijs in Gaza is vrijwel volledig tot stilstand gekomen. Volgens VN-organisatie UNRWA zijn 518 van de 564 scholen zo ernstig geraakt dat ze niet meer kunnen worden gebruikt. Op de scholen die direct zijn getroffen bij een aanval zitten 76% van de leerlingen en werken 76% van de docenten in Gaza.3 UNESCO riep al in 2023 op tot het stoppen met aanvallen op scholen en het militair gebruik van schoolgebouwen. Beide zijn in strijd met VN-Veiligheidsraadresolutie 2601.4
Cultuur
De Nederlandse UNESCO Commissie schreef al eerder een bericht over de verwoesting van cultureel erfgoed in Gaza. Volgens UNESCO en het satellietcentrum van de Verenigde Naties UNOSAT is sinds oktober 2023 schade vastgesteld aan 110 culturele locaties, waaronder religieuze gebouwen, archeologische vindplaatsen en een museum (stand 27 mei 2025).5 UNESCO roept op tot het beschermen van cultureel erfgoed in Gaza. Cultureel erfgoed moet in oorlogstijd worden beschermd en mag volgens het Haags Verdrag – dat door Israël en Palestina is geratificeerd – niet worden gebruikt voor militaire doeleinden. Het kloostercomplex van Sint Hilarion kreeg van UNESCO in december 2023 voorlopige enhanced protection, en werd een jaar later op de lijst van bedreigd Werelderfgoed gezet.6
Wetenschap
Ook het hoger onderwijs is zwaar getroffen: volgens UNOSAT zijn 37 van de 38 hoger onderwijscampussen in Gaza beschadigd. Elf campussen zijn al volledig vernield.7
Dit maakt het studeren van tienduizenden studenten onmogelijk. Sinds 2023 zijn er bovendien al minstens 95 academici vermoord in Gaza – waaronder president van de Islamitische Universiteit van Gaza en UNESCO-leerstoelhouder professor Sufian Tayeh. Door de schaal waarop (hoger) onderwijs door aanhoudende Israëlische aanvallen onmogelijk wordt gemaakt, spreken VN-experts al enige tijd van ‘scholasticide’.8
Media en journalisten
De veiligheidssituatie voor de mediasector in Gaza is uiterst zorgwekkend. UNESCO veroordeelt voortdurend de moorden op journalisten.9 Sinds oktober 2023 zijn minstens 70 journalisten en mediawerkers in Gaza gedood tijdens hun werk (stand 1 oktober 2025).10 Om een signaal af te geven, onderscheidde UNESCO in 2024 Palestijnse journalisten die de oorlog verslaan met de Guillermo Cano World Press Freedom Prize.
De verhalen achter de cijfers
De Commissie hecht er belang aan deze verwoesting niet te reduceren tot cijfers alleen. Achter al deze cijfers gaat een verhaal schuil van kinderen en jongeren wier toegang tot leren abrupt is stopgezet, van docenten wiens werk en inzet worden ondermijnd, en van journalisten, wetenschappers en kunstenaars die moeten vrezen voor hun leven.
De wederopbouw van onderwijs, cultuur, wetenschap en media in Gaza zal vele jaren vergen. Allereerst moet echter het geweld stoppen. Het beschermen van scholen, erfgoed, wetenschap en vrije journalistiek is daarbij geen bijzaak, maar cruciaal in het respecteren van de internationale rechtsorde en het beschermen van mensenrechten. Het borgen van deze wezenlijke zaken is een voorwaarde voor een toekomst waarin vrede en menselijkheid mogelijk blijven.
Laatste update: 6 oktober 2025.
__________________________________________________
1 Een op 31 augustus 2025 aangenomen resolutie van de International Association of Genocide Scholars (IAGS) stelt dat de daden van Israël voldoen aan de wettelijke definitie zoals uiteengezet in het VN-verdrag uit 1948 inzake genocide.
2 Bijvoorbeeld door psychosociale steun aan kinderen en studenten door middel van theater en kunst, door erfgoedinventarisatie en -bescherming, en met steun aan journalisten. Zie: UNESCO.org, ‘Addressing children and adolescents’ mental health with theater in Gaza’, 11 oktober 2024; UNESCO.org, ‘UNESCO provides psychosocial support to children and youth in Gaza through art therapy, cultural, and artistic activities’, 12 december 2024; UNESCO.org, ‘UNESCO’s action in the Gaza Strip / Palestine’.
3 UNRWA, ‘Verification of damages to schools based on proximity to damaged sites - Gaza, Occupied Palestinian Territory, Update #10, July 2025’.
4 UNESCO.org, ‘Gaza: UNESCO calls for an immediate halt to strikes against schools’, 27 oktober 2023.
5 UNESCO.org, ‘Gaza Strip: Damage assessment’, 25 september 2025.
6 UNESCO.org, ‘Gaza: UNESCO grants enhanced provisional protection to Saint Hilarion monastery’, 18 december 2023.
7 De actuele kaart wordt gehost door UNICEF. UNICEF, ‘Tertiary Education Institutions Dashboard in Gaza’, 8 juli 2025.
8 OHCHR, ‘UN experts deeply concerned over ‘scholasticide’ in Gaza’, 18 april 2024. Het aantal vermoorde academici betreft een niet-actueel cijfer, en is daarom naar alle waarschijnlijkheid inmiddels hoger.
9 Op UNESCO.org is een lijst van alle veroordelingen te vinden.
10 UNESCO.org, ‘UNESCO Director-General condemns the killing of journalist Mamdouh Quneita in Palestine, 1 oktober 2025.