Hoe werkt het nominatieproces voor Memory of the World?

Sinds 1992 bestaat het Memory of the World Register, een lijst met documenten van ‘wereldbetekenis’, die dient als etalage van het Memory of the World Programma. Dit programma richt zich op het behoud en de toegang tot ál het documentair erfgoed, ook als dat nooit op het Register zal worden opgenomen; maar de lijst geeft beleidsmakers en geïnteresseerde burgers een goed overzicht van de enorme diversiteit van de menselijke cultuur, zoals die gereflecteerd wordt in documenten van allerlei soorten en maten: van brieven tot films en van kleitabletten tot harddisks. Niet alleen tekst, maar ook beeld, geluid of digitale informatie die alleen door computers te lezen is staat op het Memory of the World Register.

Het Register reflecteert de wereldgeschiedenis van de Hettitische kleitabletten uit het tweede millennium voor onze jaartelling tot de documentatie van onafhankelijkheidsstrijd van de Baltische landen uit 1989. Bekende Nederlandse stukken op de lijst zijn het dagboek van Anne Frank, de archieven van de VOC en de WIC en de Desmet collectie.

Het programma voorziet ook in nationale en regionale Memory of the World Registers, maar deze bestaan noch voor Nederland, noch voor Europa.

Nominatieproces

Het basiscriterium voor opname op het register is  ‘wereldbetekenis’ (world significance). Het is onmogelijk om hiervoor absolute maatstaven aan te geven. Een nominatie wordt beoordeeld op de kwaliteit van het voorgedragen erfgoed ten opzichte van de hieronder genoemde criteria, ten opzichte van de algemene teneur van de Guidelines to Safeguard Documentary Heritage (2002) en ten opzichte van andere items op het Register.

  • Het eerste criterium waarop een nominatie beoordeeld wordt, is authenticiteit. De identiteit en de herkomst van het materiaal moet boven twijfel verheven zijn. 
Het Fries Historisch en letterkundig Centrum Tresoar kan het Oera Linda boek dus niet nomineren als bron voor de aller-oudste Friese geschiedenis, maar mogelijk wel als een interessant specimen van negentiende-eeuwse romantische geschiedvervalsing.
  • Een tweede belangrijk aspect van ‘wereldbetekenis’ is uniciteit/onvervangbaarheid. Het nominatieformulier moet duidelijk maken op welke wijze de wereld ‘armer’ zou worden als het materiaal zou verdwijnen.
  • Ten derde moet informatie over ‘tijd’, ‘plaats’, ‘persoon/volk’, ‘onderwerp/thema’ , vorm/stijl’ en ‘sociale/spirituele/groepswaarde’ (living significance) inzicht geven in het belang van het genomineerde erfgoed.

Het Engelstalige nominatieformulier is hier te downloaden.

Gedetailleerde informatie over het invullen van het formulier is te vinden het Register Companion. De informatie over nominaties in de General Guidelines to Safeguard Documentary Heritage uit 2002 is ook nog steeds relevant.

Wie kan een nominatie indienen?

Nominatie worden doorgaans gedaan door de instelling die het materiaal in bezit heeft; deze is immers het beste in staat vragen over het beheer ervan te beantwoorden. Het is bij Memory of the World niet nodig om te nominatie via de nationale overheid te laten lopen, zoals bij nominaties voor de Werelderfgoedlijst of de verschillende lijsten van de Immaterieel Erfgoedconventie. Het verdient echter aanbeveling om het Nederlandse Nationaal Memory of the World Comité over de nominatie te informeren.

Nominatietraject

Nominaties kunnen worden ingediend in even jaren; de bekendmaking van de toevoegingen aan het Register vindt plaats in oneven jaren. Ten opzichte van eerdere nominatierondes loopt de ronde van 2016-2017 enige maanden achter en het is onbekend of deze achterstand ingehaald zal worden of niet; in het onderstaande overzicht kunnen daarom geen deadlines worden aangegeven na die van indiening:

• Deadline voor indiening nominatie: 31 mei 2016

• Mogelijk eerste selectie door Nationaal MoW Comité
Per ronde kunnen uit iedere UNESCO-lidstaat ten hoogste twee nominaties in behandeling genomen worden. Als er drie of meer nominatie ingediend zijn, dan vraagt UNESCO aan het Nationaal Memory of the World Comité om een voorselectie te doen. Voor nominaties ingediend door twee of meer landen gelden dergelijke beperkingen niet.
 
Er is een kans dat het Nationaal Comité in 2016 voor het eerst zal moeten voorselecteren. Voor dit doel heeft het Comité criteria opgesteld.

 • Voorselectie door Register Subcommittee
Het Register Subcommittee adviseert het International Advisory Committee over de ingediende nominaties. Het kan aanbevelen de nominatie aan het Register toe te voegen, af te wijzen of voorstellen een verbeterde versie in te dienen.

• Mogelijk verzoek om nadere informatie

• Selectie door International Advisory Committee (vroeger in mei/juni van oneven jaren; in 2015 was dit in oktober)

• Bekrachtiging van de selectie door de Directeur-Generaal van UNESCO (enige dagen na de selectie door het IAC)

Rol van het UNESCO Memory of the World Comité Nederland

Het Memory of the World Comité Nederland ondersteunt bij  het voordragen van stukken voor het Memory of the World Register. Documentair erfgoed trekt zich niets aan van landsgrenzen: zo werden de kronieken van prins Diponegoro voorgedragen door de Indonesische Nationale Bibliotheek én het Nederlandse KITLV, die het originele manuscript van de Nederlandse vertaling beheert. Het Comité ondersteunde bij deze samenwerking. Ook helpt het Comité het internationale UNESCO secretariaat in Parijs om internationale inzendingen van niet- of ondergerepresenteerde landen te stimuleren.

Van oorlog tot ongedierte: documentair erfgoed staat aan allerlei bedreigingen bloot. Van brieven tot films en van kleitabletten tot harddisks – papier vergaat, computers crashen. Documentair erfgoed is onmisbaar om het verleden, maar ook het heden te begrijpen. Het ‘Memory of the World’-programma stimuleert daarom het behoud en de toegankelijkheid van documentair erfgoed en wil dat iedereen op de wereld zich bewust is van de waarde die deze documenten hebben.

More articles