Unesco-event: ‘Pleidooi voor de kracht van de verbeelding’

In het oudste theater van ons land, de Leidse Schouwburg, heeft op 6 september het Unesco-event ‘The Mind Live: de Toekomst van de Verbeelding’ plaatsgevonden. Een avondvullend programma over de rol van verbeelding in wetenschap en kunsten. De Nederlandse Unesco Commissie organiseerde dit event in samenwerking met de VPRO en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen. 

Vier sprekers stonden op het podium, kunstenaar en wetenschapper Koert van Mensvoort, componist en musicus Merlijn Twaalfhoven, theoretisch natuurkundige Robbert Dijkgraaf en ontwikkelingspsycholoog Juliette Walma van der Molen.  Onder leiding van Andrée van Es en Rob van Hattum gingen de sprekers in op de stelling dat kunstmatige intelligentie en menselijke creativiteit steeds meer naar elkaar toegroeien. 

Humane technologie

Volgens Van Mensvoort is het op een lijn stellen van menselijke creativiteit en die van computers een vorm van appels met peren vergelijken. “Je vergelijkt de snelheid van een mens ook niet met die van een paard. Juist de combinatie van mens en paard zorgt voor iets nieuws. Een combinatie waarin het menselijke verbeterd wordt.” Van Mensvoort pleitte daarom voor het ontwikkelen van ‘humane technologie’, technologie die de mens in zijn kracht zet, zijn menselijkheid vergroot. 

Kunstenaarsmindset 

Twaalfhoven liet beelden zijn van zijn werk in onder meer het Midden-Oosten en toonde zijn drive om de wereld te verbeteren. Hij is pessimistisch over wat mensen elkaar aandoen in de wereld, maar optimistisch in wat kunst en creativiteit in dergelijke omstandigheden kan opleveren. ‘De wereld heeft een kunstenaarsmindset nodig om echte problemen aan te pakken’.

Verbeelding is essentieel

Robbert Dijkgraaf meent dat de wetenschap in een overgangsfase verkeert. De bouwstenen van de wereld lijken ontdekt te zijn en nu groeien we door naar een fase waarin wetenschappers met deze elementen gaan bouwen: wetenschappers worden designers. We kunnen zelfs aan onszelf bouwen. De verbeelding – datgene kunnen zien wat er (nog) niet is – is daarbij essentieel. Wetenschappers kunnen volgens hem daarom geen verbeelding genoeg hebben. Maar er zijn wel twee belangrijke gevaren. De wereld wordt steeds meer gereguleerd, terwijl voor creativiteit juist het afwijken van de gebaande paden, het af en toe dwars liggen, van groot belang is. En alle nieuwe technische mogelijkheden vereisen een moreel kompas. Dat kompas kan niet uitbesteed worden aan technologie.

Nieuwsgierigheid

Juliette Walma van der Molen sprak over het stimuleren van creativiteit. Daarbij gaat het vooral om de houding die mensen kunnen hebben ten aanzien van nieuwsgierigheid, ten opzichte van het stellen van vragen. Verschillende houdingsaspecten zetten aan tot creatief gedrag. Ze stelde dat het onderwijs nieuwsgierigheid niet echt ontmoedigt, maar ook zeker niet stimuleert. Ze pleitte voor een grotere bewustwording van de eigen verwondering en voor de invoering van een vraagcultuur.  

Continue stimulering

Alle sprekers waren het in ieder geval over een ding eens: nieuwsgierigheid, verbeelding en creativiteit zijn essentiële menselijke eigenschappen, die, in een toekomst waarin technologie steeds geavanceerd wordt, belangrijker zijn dan ooit. We moeten daarom zorgen voor een continue stimuleren van de verbeelding. 

Bekijk de hele avond terug:

Om mondiale problemen aan te pakken is wetenschappelijke samenwerking van groot belang. UNESCO stimuleert een gezamenlijke aanpak van onderwerpen als klimaatverandering, ethiek, armoede en natuurrampen. Als enige organisatie binnen de VN met een mandaat voor wetenschap stimuleert zij wetenschappelijke samenwerking over de grenzen van disciplines en landen heen.

More articles