Welke meerwaarde biedt digitalisering van cultureel erfgoed?

Eind juni vond in Amsterdam een internationale conferentie plaats over digitalisering van cultureel erfgoed. De bijeenkomst, Ready to Reach Out genoemd, was de laatste in een reeks ter gelegenheid van het Nederlandse voorzitterschap van de Europese Unie.

De conferentie onderzocht hoe erfgoedinstellingen een nieuw publiek kunnen aanboren met behulp van digitale technieken en hoe collecties in het digitale domein met elkaar te verbinden zijn. Het Europese karakter van de bijeenkomst bleek duidelijk uit de grote rol die was weggelegd voor Europeana, het portaal dat toegang biedt tot de digitale collecties van vele Europese erfgoedinstellingen, en door de vele verwijzingen naar 2018 als het Europese Jaar voor het Ergoed. Ook UNESCO was vertegenwoordigd: Andrée van Es, voorzitter van de Nationale UNESCO Commissie, modereerde de sessie over erfgoed en conflictsitaties. Hoogleraar Nataša Milić-Frayling presenteerde in de sessie over publiek-private netwerken het UNESCO PERSIST project over digitale duurzaamheid.

Andrée van Es spreekt tijdens de conferentie ‘Ready to Reach Out’. (Foto: Koosje Spitz)

Erfgoed in conflict

In haar inleiding sprak Andrée van Es over de waardevolle bijdrage die digitalisering van erfgoed kan leveren bij de bescherming en reconstructie in (post-)conflictsituaties. Echter, zo onderstreepte ze, nieuwe technologieën brengen ook uitdagingen met zich mee, met name daar waar het de participatie van gemeenschappen betreft. Hoe kunnen de getroffen gemeenschappen in een conflictsituatie voordeel halen uit digitaliseringsprojecten van bijvoorbeeld Europese instellingen wanneer het erfgoed uit hun regio wereldwijd toegankelijk wordt gemaakt? En wie zorgt ervoor dat hierbij een zo volledig mogelijk verhaal wordt verteld over het erfgoed en de plek die het vaak eeuwenlang in een gemeenschap heeft ingenomen? Zeker wanneer deze gemeenschappen door oorlogsgeweld gedwongen zijn om een gebied te verlaten. 

In de discussie spraken de pannelleden, werkzaam in verschillende conflictgebieden als Syrië, Irak en Palestina, over hoe digitalisering kan helpen bij het toegankelijk maken van cultureel erfgoed, bij het vergroten van een wereldwijd bewustzijn over de uitzonderlijke waarde van bedreigd erfgoed en in sommige gevallen zelfs bij het verwerken van een trauma. 

Digitale duurzaamheid

De sessie over publiek-private samenwerking bracht zeer uiteenlopende initiatieven bij elkaar: de ING Bank gaf uitleg over haar sponsorbeleid op het gebied van cultuur, waarbij vooral het project over The Next Rembrandt aandacht kreeg. Google gaf uitleg over Google Arts and Culture, dat delen van de collecties van meer dan duizend musea digitaal ontsluit. De twee andere presentaties richtten zich op initiatieven die zelf geen erfgoed beschikbaar maken, maar wel de voorwaarden ervoor willen verbeteren: Creative Commons maakt het delen van materiaal makkelijker door binnen het bestaande copyrightsysteem de mogelijkheid om tussen het zwart van ‘alle rechten voorbehouden’ en het wit van ‘publiek domein’ grijstinten aan te geven: met Creative Commons kunnen rechthebbenden sommige rechten behouden en andere laten varen: commercieel gebruik of het maken van afgeleide werken kan door de keuze van de juiste licentie worden toegestaan of niet. Nataša Milić-Frayling presenteerde het UNESCO PERSIST programma dat oplossingen zoekt voor het instandhouden van de software waarvan al dit aanbod van digitaal erfgoed afhankelijk is.

Samenwerking

Deze bijeenkomst was de laatste in een lange reeks conferenties die het Nederlandse voorzitterschap van de EU markeerden. Het EU presidency building in Amsterdam werd erna ontmanteld, maar samenwerking tussen UNESCO en de EU op het gebied van erfgoed in conflict en digitale duurzaamheid zal hopelijk worden voortgezet.

Digital information is difficult to preserve over longer periods of time. Carriers like hard disks have a short life span, and even if one manages to keep the bits and bytes, the risk that current hard- and software is unable to process the old data is very real. Archives, museums and libraries are acutely aware of these problems, yet they cannot find solutions on their own. The UNESCO PERSIST Project stimulates the debate between these institutions, government and the ICT-industry in order to promote digital sustainability. In its first phase PERSIST was coordinated by the Netherlands National Commission for UNESCO.

Meer berichten