Unesco: maak meer gebruik van OER om SDG4 te behalen

Van 18 t/m 20 september heeft Unesco in Ljubljana (Slovenië) het 2nd OER World Congress georganiseerd. OER oftewel Open Educational Resources zijn een belangrijk hulpmiddel om de VN-doelstelling SDG 4, kwaliteitsonderwijs voor iedereen, te behalen. Onder het motto “OER for Inclusive and Equitable Quality Education: From Commitment to Action” stelden de deelnemers een actieplan op om het gebruik van OER verder te stimuleren. Tijdens de Algemene Conferentie van Unesco in november van dit jaar, buigen de lidstaten zich over de vraag of het nodig is om een Aanbeveling op te stellen om zo het acceptatieproces te versnellen. Het actieplan kan helpen de urgentie daarvan aan te tonen. Robert Schuwer, Unesco-leerstoelhouder Open Educational Resources, bezocht de conferentie en doet verslag.

In 2012 werd bij het 1e OER World Congres van UNESCO de Paris Declaration on OER opgesteld. Deze verklaring roept overheden wereldwijd op om leermaterialen die met publiek geld zijn gemaakt onder een open licentie beschikbaar te stellen voor iedereen en de aanvaarding van OER te stimuleren. In de vijf jaar die sindsdien zijn verstreken zijn Open Educational Resources helaas nog niet mainstream geworden. Dat is jammer, want OER kunnen een belangrijke bijdrage leveren aan het behalen van SDG 4: “Ensure inclusive and equitable quality education and promote lifelong learning opportunities for all”. 

Vijf barrières

Onderzoek naar oorzaken van deze stagnatie leverde vijf barrières op:

1. Beperkte vaardigheden van gebruikers en beperkingen in tools om OER te vinden, te gebruiken, te maken en te delen;
2. Taal- en cultuurissues;
3. Niet iedereen heeft toegang tot hoge kwaliteit OER;
4. Te weinig zicht op (business) modellen om OER duurzaam te publiceren en gebruiken;
5. Te weinig aandacht voor adoptie van OER in beleidsondersteuning.

Het Action-Plan voor Nederland

Voor het hoger onderwijs in Nederland, met inachtneming van wat er al gebeurt in Nederland rond adoptie van OER, zijn – in mijn visie – onder andere de volgende aanbevelingen van belang.

  • Organiseer ondersteuning bij het vinden, maken en hergebruiken van OER.
  • maak kennis over en vaardigheden voor OER deel van alle relevante opleidingen
  • Ondersteun en stimuleer ontstaan van effectieve peer netwerken (zoals vakcommunities) voor het delen van OER.
  • Zorg voor een systeem waarin maken, delen en hergebruiken van OER wordt erkend en beloond.
  • Houd bij maken en delen van OER rekening met issues als taal en cultuur. Dat geldt zeker als het aannemelijk is dat de OER wereldwijd gebruikt gaan worden, maar kan ook gelden voor gebruik in de eigen instelling, waar steeds meer studenten uit het buitenland instromen en studenten uit Nederland met een niet-Nederlandse afkomst.
  • Houd bij het maken en delen van OER rekening met toegankelijkheid en inclusief gebruik. Denk bijvoorbeeld aan toegankelijkheid voor personen met een handicap.
  • Onderzoek (business)modellen voor duurzaam delen en hergebruik van OER.

Mondiaal perspectief

Het gebruik van OER verschilt enorm over de wereld. Bij sommige landen moet er nog een eerste besef van de mogelijkheden ontstaan, in andere landen (zoals Nederland) is men al veel verder. Het Action Plan laat zich daarom ook niet uit over een specifieke implementatiestrategie, maar richt zich vooral op het realiseren van een solide basis die nodig is om te bereiken dat OER mainstream wordt.

De voorgestelde acties richten zich – in het kader van SDG4 – vooral op de toegankelijkheid en het verhogen van de kwaliteit van onderwijs. Voor dat laatste kijkt men vooral naar de inzet van OER om de docenten zelf beter op te leiden maar wordt er nauwelijks stilgestaan bij wat die docenten vervolgens zelf met OER kunnen doen. Is dat een gemiste kans? Misschien is een aanpak die start met het kweken van interesse bij de docent (door uit te gaan van zijn of haar specifieke onderwijscontext, zodat effecten van OER direct zichtbaar zijn) en dan de skills aanbrengen om OER daadwerkelijk te kunnen inzetten een goede strategie.

Strikte definitie

Het Action Plan gebruikt ook een strikte definitie van OER: vrije toegang en recht op aanpassen en hergebruiken van de materialen onder de voorwaarden van een open licentie. Er zijn echter vele online bronnen die vrij toegankelijk zijn, maar niet aan de voorwaarden van de open licentie voldoen. Hoewel ze niet aangepast mogen worden kunnen deze bronnen in bepaalde contexten toch zinvol zijn, bijvoorbeeld voor een self-learner. De meeste MOOC's vallen bijvoorbeeld onder deze categorie. Bij de implementatie van de aanbevelingen zou aandacht voor dit onderscheid in contexten zinvol kunnen zijn.

Ik heb me beperkt tot het duiden van het plan voor het hoger onderwijs. Zoals vermeld gelden de aanbevelingen in het plan voor alle vormen van onderwijs (zeg maar van de wieg tot het graf, formeel en non-formeel). Wellicht dat acties voor andere sectoren nog meer nodig zijn dan voor het hoger onderwijs. Ik denk dan met name aan het beroepsgerichte onderwijs, zowel regulier als non-formeel. Recent hebben Ben Janssen en ik, in opdracht van Unesco, een onderzoek uitgevoerd naar de stand van zaken betreffende adoptie van OER in die sector. Uit dat onderzoek blijkt dat het belang van OER voor die sector wereldwijd hoog wordt geacht, maar dat daadwerkelijke activiteiten om adoptie van OER te realiseren nauwelijks van de grond komen of zelfs maar aandacht krijgen van overheden. In Ljubljana hebben we de voorlopige resultaten gepresenteerd in het nevenprogramma.

Dit artikel is een samenvatting van de blog die Robert Schuwer over de bijeenkomst schreef.

In september 2015 spraken de lidstaten van de VN af om samen te werken in het bereiken van de Sustainable Development Goals (SDG's). Doel vier daarvan luidt "to ensure inclusive and equitable quality education and promote lifelong learning opportunities for all"
UNESCO is de uitvoerder van dit onderwerp, publiceerde het Framework for Action, en publiceert de resultaten in het jaarlijkse Global Education Monitoring Report. 

De Nationale UNESCO Commissie organiseert de jaarlijkse Nederlandse lancering van het Global Education Monitoring Report en volgt de ontwikkelingen rond SDG4 op de voet.  

Meer berichten