Terugblik: Actiedagen Weerbaar Erfgoed
Op maandag 11, dinsdag 12 en woensdag 13 mei kwamen 100 organisaties in actie voor ons erfgoed. De Actiedagen Weerbaar Erfgoed zijn dit jaar weer georganiseerd door de Nederlandse UNESCO Commissie, Blue Shield Nederland en Cultural Emergency Response. Met meer dan 50 georganiseerde activiteiten hebben 3000 mensen zich actief ingezet voor het thema ‘weerbaar erfgoed’. Van workshops tot seminars, van lezingen tot oefeningen, in heel Nederland stond bescherming van erfgoed op de agenda.
In de week van 14 mei kwamen in heel Nederland museum- en archiefmedewerkers, erfgoedbeheerders, directeuren, bestuurders, leden van CHV- en BHV-teams, conservatoren, monumentenbeheerders én vrijwilligers in actie om ons erfgoed weerbaarder te maken.
In dit artikel blikken we terug. Wat heeft er allemaal plaatsgevonden? En wat is er deze week bereikt?
Kick-off
Op maandag 11 mei werden de Landelijke Actiedagen Weerbaar Erfgoed afgetrapt met een livestream vanuit de KB, nationale bibliotheek. Onder leiding van Sanne Letschert, directeur van Cultural Emergency Response, gingen verschillende gasten in gesprek over het belang van weerbaar erfgoed. Harald Bergmann, lid van de Nederlandse UNESCO Commissie, en Youssef Louakili, directeur-generaal Cultuur en Media, benadrukten in hun bijdragen de noodzaak voor deze dagen. Auteur Bregje Hofstede verzorgde een literaire voordracht. Zij schreef speciaal voor de Actiedagen een column over wat ons verbindt. Lees het stuk hier: Alles van waarde maakt weerbaar.
Onder leiding van Marielies Schelhaas, secretaris-directeur van de Nederlandse UNESCO Commissie gingen Vera Carasso (Museumvereniging), Ted Zandvliet (Ministerie van Defensie) en Susan Lammers (Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed) met elkaar in gesprek over het programma van de Actiedagen en de bredere uitdagingen rond weerbaar erfgoed. Zij stonden stil bij de vragen: wat geeft ons hoop en wat baart ons zorgen? Sanne Letschert sloot af met de woorden: “Doe iets kleins, dan draag je al veel bij.”
Hierna was het tijd voor actie. Andrea Kieskamp, voorzitter Blue Shield Nederland, riep deelnemers thuis en in de zaal op: "Doe mee en meld je aan!”
Als kers op de taart kreeg DGCM Youssef Louakili het officiële Actiedagenvaantje uitgereikt. Iedereen die in actie kwam, ontving later dit vaantje.
Highlights
Bekijk hier enkele acties van partnerorganisaties tijdens de Actiedagen Weerbaar Erfgoed 2026.
Lezing Maatschappelijke weerbaarheid en veerkracht - Flipje & Streekmuseum Tiel en Veiligheidsregio Gelderland-Zuid
Tijdens de Actiedagen Weerbaar Erfgoed stond Marcel Meeuse in Tiel stil bij een actuele vraag: wat betekenen de toenemende geopolitieke spanningen, klimaatverandering en andere maatschappelijke risico’s voor ons erfgoed? Vanuit zijn ervaring bij de Veiligheidsregio Gelderland-Zuid schetste hij hoe de kans op grotere, langdurige en impactvolle verstoringen van onze samenleving is toegenomen en waarom het juist nu belangrijk is om na te denken over de weerbaarheid van erfgoedinstellingen en collecties.
Crowd Control en Veiligheid Collecties - Netwerk Collectiehulpverlening musea Amsterdam Centrum-oost
Tijdens de bijeenkomst Crowd control in musea: hoe zorgen we voor veel publiek én voor veiligheid van de collectie? kwamen zo’n 70 deelnemers van Amsterdamse musea samen in de collegezaal van ARTIS. Musea zoeken voortdurend naar de balans tussen gastvrijheid voor bezoekers en bescherming van de collectie, dus tijdens deze ochtend deelden verschillende experts hun ervaringen met publieksveiligheid, evenementen en bezoekersbeleving. De bijeenkomst bood daarnaast volop ruimte voor uitwisseling en netwerken.
Klimaatverandering bedreigt Caribisch en Europees Nederlands (immaterieel) erfgoed – Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed Nederland
Tijdens het webinar Klimaatverandering bedreigt erfgoed in Caribisch en Europees Nederland werd stilgestaan bij de gevolgen van een veranderend klimaat voor zowel materieel als immaterieel erfgoed. Experts uit het Caribisch gebied en Europees Nederland deelden hun kennis en ervaringen, en er was aandacht voor de Klimaateffectatlas voor de BES-eilanden. Het webinar maakte duidelijk dat klimaatadaptatie een belangrijke rol speelt in het beschermen van erfgoed voor de toekomst.
Schadeatlas fysieke dragers – Netwerk Digitaal Erfgoed
Cd’s, dvd’s, floppy’s en harde schijven: veel organisaties bewaren er nog digitaal erfgoed op. Maar fysieke dragers zijn kwetsbaar en kunnen verouderen. De Schadeatlas fysieke dragers van Bits and Bytes United en het Netwerk Digitaal Erfgoed helpt organisaties om deze informatie tijdig veilig te stellen.
Publicatie: Maak alles van waarde weerbaar – Nationale Monumentenorganisatie
De NMo vroeg negen professionals uit verschillende sectoren hoe erfgoed weerbaarder te maken in deze veranderende tijd. De uitgave laat zien dat weerbaarheid niet alleen gaat over fysieke bescherming, maar ook over kennis, samenwerking, digitale autonomie en het doorgeven van waarden aan volgende generaties. Met een inleiding van Marielies Schelhaas, directeur van de Nederlandse UNESCO Commissie.
Wegwijzer Weerbaarheid collectiebeherende instellingen – Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en Museumvereniging
Hoe bereid je je als collectiebeherende instelling voor op risico’s zoals cyberdreigingen, stroomuitval, wateroverlast, brand en maatschappelijke onrust? De Wegwijzer Weerbaarheid collectiebeherende instellingen helpt organisaties om risico’s in kaart te brengen, het gesprek hierover te voeren en concrete stappen te zetten om hun collectie en organisatie weerbaarder te maken.
Snel en veilig kunst inpakken bij noodsituaties - HIZKIA
In tijden van nood moet iedereen snel en doelgericht kunnen handelen: van directeur tot baliemedewerker en van conservator tot beveiliger. Deze inpakinstructie biedt een heldere en praktische uitleg over hoe kunstwerken veilig kunnen worden ingepakt bij een calamiteit. De instructie beschrijft zowel een zorgvuldige methode voor lucht- en waterdichte verpakking als een snelle methode om werken in korte tijd veilig te stellen. Print ‘m uit en hang het op je werkplek!
Waarom de Actiedagen Weerbaar Erfgoed?
Erfgoed wordt steeds vaker geconfronteerd met nieuwe en complexe risico’s. Klimaatverandering, geopolitieke spanningen, digitale dreigingen en andere crises kunnen grote gevolgen hebben voor erfgoed en de organisaties die ervoor zorgen. De Actiedagen Weerbaar Erfgoed in de week van 14 mei bieden een moment om kennis te delen, bewustwording te vergroten en samen te werken aan een betere voorbereiding en bescherming van ons erfgoed. Met laagdrempelige oefeningen, het aanbieden van praktische handvatten en inzetten op leren van elkaar, zijn de Actiedagen er voor doorgewinterde erfgoedprofessionals, én voor vrijwilligers en cultuurmedewerkers die nog niet zo thuis zijn in het thema ‘weerbaarheid’.
Dank aan alle partners en deelnemers
Dank aan onze partners en deelnemende organisaties:
Allard Pierson, Amsterdam CHV-netwerk Centrum-oost, Amsterdam Museum, Archieffluencer, ARTIS-Groote Museum, Beeld & Geluid, Centrum voor criminaliteitspreventie en veiligheid, DEN, Dienst Koninklijk Huis /Paleis op de Dam, Erfgoed Brabant, Erfgoed Gelderland, Erfgoed Jong, Erfgoedhuis Zuid-Holland, Eye Filmmuseum, Federatie Instandhouding Monumenten, Flipje en Streekmuseum Tiel, Gelders Archief, Gemeenste Rijssen-Holten, Gemeente Amsterdam, H’ART Museum, Haags Preventie Netwerk, Het Scheepvaartmuseum, HIZKIA, Huis voor de Kunsten Limburg, Jong VNK, Joods Cultureel Kwartier, KB nationale bibliotheek , Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed Nederland, Kunsten ’92, Kunstraad Groningen, Mauritshuis, Ministerie van Defensie, Sectie CAI, Muiderslot, Museum Ons’ Lieve Heer op Solder, Museum Rembrandthuis, Museumvereniging, Nationaal Archief, Nationale Monumentenorganisatie, Naturalis Biodiversity Center, NEMO Science Museum, Netwerk Digitaal Erfgoed, Oostenrijkse UNESCO Commissie, Redivivus, Reinwardt Academie, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Rijksmuseum, Rijksmuseum Boerhaave, Rijksmuseum Twenthe, Steunpunt Cultureel Erfgoed Overijssel, Stichting Werelderfgoed, Teylers Museum, The Hmm, Universiteit van Amsterdam, Universiteitsbibliotheek VU, Veiligheidsregio Amsterdam-Amstelland, Veiligheidsregio Gelderland-Zuid, Vereniging Rembrandt, Werelderfgoed Kinderdijk.
