Mooi én lelijk

OPINIE — Andrée van Es schrijft in haar column over de verbinding die erfgoed biedt met het verleden. Dat de waarde van ‘stenen’ vooral zit in het erkennen van de geschiedenis van gemeenschappen, met alle lastige kanten die daarbij horen. 

Hartverscheurend was het om de noodkreten uit het Syrische Palmyra te horen van mensen die daar niet weg konden komen. ‘De wereld heeft geen belangstelling voor ons, de media berichten alleen over de oudheidkundige schatten’. Het is waar, de mediagenieke klassieke site van Palmyra, de zuilenstad, in het Syrische landschap, domineerde de krantenfoto’s bij het bericht dat IS Palmyra had ingenomen en dat het Syrische regeringsleger met achterlating van wapens was gevlucht. De mogelijke vernietiging van de zuilen lokte verontwaardiging en woede uit.

‘Mensen eerst’ , het grote thema bij discussies en acties ter bescherming van cultureel erfgoed in tijden van oorlog en natuurrampen, werd zo wel heel pregnant onder de aandacht gebracht. Pas later kwamen de berichten over geweld, martelingen, onthoofdingen. En vervolgens de berichten dat de zuilen gespaard waren door IS. Het lijkt een perverse mediastrategie van IS.

In Parijs waren lidstaten van UNESCO bijeen om over diefstal van en illegale handel in erfgoed te spreken. In Leiden spraken Nederlandse studenten en wetenschappers over hetzelfde thema: wat kan de wereldgemeenschap doen? Beter opsporingsbeleid, handelaren straffen. Mensen helpen om tenminste de roerende zaken in veiligheid te brengen. Proberen om de UNESCO-conventies aan te scherpen en landen daarop aan te spreken. Mensen informeren en mobiliseren. Ervoor zorgen dat op de grote Nederlandse kunstbeurzen geen gestolen erfgoed wordt verhandeld. Immers: zo lang er markt is, zal de diefstal doorgaan en zal er met de opbrengst oorlog gefinancierd worden. En telkens weer wordt benadrukt dat de waarde van de ‘stenen’ vooral is: het erkennen van de geschiedenis van gemeenschappen, wat bond hen, wat waren hun waarden?

Iedereen weet: als het zover is gekomen dat er geweerlopen op je zijn gericht, dan is het een illusie om te denken dat je weerloze mensen of erfgoed kan beschermen. Daar past geen naïviteit. Maar ook geen cynisme. Cultureel erfgoed is meer dan een verzameling stenen. Het is een verbinding met ons verleden, met alle lastige kanten die daarbij horen. De Amsterdamse grachtengordel bijvoorbeeld is UNESCO-werelderfgoed. Voor een deel gebouwd met geld dat is verdiend met slavenhandel. Een lelijk verleden, dat we onder ogen moeten willen zien. Ook de Beeldenstorm hoort bij ons verleden.

Als gemeenschappen in staat zijn onder ogen te zien dat het verleden mooi én lelijk was, dat stenen vernield kunnen worden, maar geschiedenis niet, als onze kinderen kunnen leren leven met diversiteit, dan is er sprake van vooruitgang in de wereld.  

Het is het waard daarvoor te ‘vechten’.

Andrée van Es
Voorzitter Nationale UNESCO Commissie

Foto ANP/Inge van Mill

Darul Aman Palace (Foto: CC / Bruce MacRae)

Diverse internationale verdragen dragen bij tot de bescherming van cultuur: De Haagse 1954 Conventie helpt cultureel erfgoed te beschermen in geval van een gewapend conflict. De Conventie uit 1970 draagt bij aan de bestrijding van illegale handel in cultuurgoederen en stimuleert teruggave van ontvreemde culturele objecten.

Uitkomsten

Lees op unesco.org meer over de hulp van UNESCO aan Mali. U vindt hier ook de mogelijkheid om te doneren.

Meer berichten