‘Het immaterieel erfgoed verdrag biedt juist alle ruimte’

Op 3 april heeft de Raad voor Cultuur het advies Immaterieel cultureel erfgoed is van ons allemaal uitgebracht aan de minister van OCW. Daarin adviseert de Raad over nominaties bij UNESCO van immaterieel erfgoed uit het koninkrijk. Andrea Imhof, beleidscoördinator cultuur, geeft een reactie.

De Raad voor Cultuur stelt in haar advies de definitie van immaterieel erfgoed die UNESCO hanteert ter discussie. Dat is weinig effectief, want een internationaal verdrag komt tot stand in een debat tussen landen dat jarenlang kan duren. Al in de jaren '70/'80 startten de internationale discussies over de bescherming van folklore, traditionele cultuur, taal en immaterieel erfgoed. Het UNESCO Immaterieel erfgoed verdrag werd uiteindelijk in 2003 vastgesteld. In 2012 ratificeerde Nederland het verdrag. De tijd om te onderhandelen over definities is nu echt voorbij.

Nederland kan zijn energie beter inzetten op andere zaken binnen het verdrag. De kaders liggen immers vast, maar verder biedt het Immaterieel erfgoed verdrag nog alle ruimte. Omdat de conventie nog relatief jong is, is het een bij uitstek dynamisch verdrag. Lidstaten werken nog gezamenlijk aan de uitwerking ervan en bespreken verschillende interpretaties. In de jaarlijkse UNESCO-vergaderingen stellen ze verbeteringen voor en implementeren deze, bijvoorbeeld over het gebruik van de Representatieve Lijst of de betrokkenheid van lokale gemeenschappen. Nu Nederland lid is, kan het daadwerkelijk meewerken aan de invulling van het verdrag.

Het advies van de Raad voor Cultuur geeft daarvoor echter weinig aanknopingspunten. Het besteedt vooral veel aandacht aan immaterieel erfgoed als omstreden erfgoed. De Raad stelt dat UNESCO geen ruimte biedt voor controverse, omdat de VN-organisatie rekening houdt met de mensenrechten. Deze redenering wekt verbazing. Ten eerste is controversieel erfgoed niet per definitie in strijd met de mensenrechten. Daarnaast, en nog belangrijker: UNESCO biedt juist als enige in de wereld een platform voor discussie en dialoog over gevoelige culturele kwesties tussen landen.

 De valkenjacht staat op de Immatereel erfgoedlijst van UNESCO, maar gaf destijds aanleiding tot veel discussie. Deze traditie is inmiddels voor 13 landen ingeschreven.

De Raad suggereert dat UNESCO het controversiële karakter van immaterieel erfgoed ontkent of negeert. Wie een UNESCO-vergadering heeft bijgewoond weet dat de debatten er fel aan toe kunnen gaan. Dat toont aan dat de deelnemers Immaterieel erfgoed echt niet als ‘onschuldig’ ervaren. Maar verhitte discussies zijn altijd beter dan dat men overgaat tot geweld. UNESCO is opgericht om wereldwijd vrede te bevorderen. Dat doet ze met de cultuurverdragen via de bescherming van cultureel erfgoed en het stimuleren van creativiteit.

In een globaliserende wereld is internationale uitwisseling noodzakelijk. Erkenning en wederzijds begrip voor de diversiteit van levend erfgoed zijn essentieel. Daarom staat in het verdrag niet de manifestatie van het immaterieel erfgoed op zich centraal, maar de gemeenschappen, groepen en individuen die het levend houden.

Ons land overweegt om immaterieel erfgoed uit Nederland of het Caribisch gebied voor te dragen voor een van de lijsten van het Immaterieel erfgoed verdrag. De Representatieve Lijst weerspiegelt de diversiteit en creativiteit wereldwijd. Elementen op deze lijst zetten aan tot interculturele dialoog en respect voor andere manieren van leven. Hoe kan Nederland een positieve bijdrage leveren aan de dialoog wereldwijd? Dat is de vraag die ten grondslag zou moeten liggen aan het besluit dat de Minister neemt over voordrachten vanuit Nederland. Dat is een discussie waard, op lokaal, nationaal en internationaal niveau.

Andrea Imhof is Beleidscoördinator Cultuur bij de Nationale UNESCO Commissie.

Immaterieel erfgoed is ‘levend erfgoed’. Het omvat sociale gewoonten, voorstellingen, rituelen, tradities, uitdrukkingen, bijzondere kennis of vaardigheden die gemeenschappen en groepen (en soms zelfs individuen) erkennen als een vorm van cultureel erfgoed. Een bijzonder kenmerk is dat het wordt overgedragen van generatie op generatie en belangrijk is voor een gemeenschappelijke identiteit.

Nederland heeft in 2012 het Immaterieel Erfgoedverdrag van UNESCO geratificeerd. Het Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed Nederland (KIEN) stelt een inventaris op van immaterieel erfgoed in het Koninkrijk der Nederlanden. De Nederlandse Unesco Commissie adviseert over het verdrag in internationale context, en over de implementatie van het verdrag in Nederland.

Uitkomsten

Meer berichten