Focus Unesco Commissie: ‘Erfgoed verbindt’

In de maanden juni, juli en augustus staat het werk van de Unesco Commissie in het teken van het thema ‘Erfgoed verbindt’. De bescherming van erfgoed en de bevordering van culturele diversiteit behoren tot de kerntaken van Unesco. Naast Werelderfgoed is de commissie actief betrokken bij de bescherming van immaterieel erfgoed, documentair erfgoed en erfgoed in crisissituaties.

Verbindende rol

De focus ligt niet alleen op het beschermen en ontsluiten van historisch materiaal, maar ook op de verbindende rol die erfgoed kan vervullen. Respect en begrip voor elkaars cultuur en erfgoed dragen bij aan een vreedzame samenleving. Daarnaast is erfgoed een belangrijke bron van kennis, ontspanning en inkomsten. Echter, uiteenlopende visies over erfgoed kunnen ook leiden tot onenigheid of zelfs conflicten. De Commissie adviseert de Nederlandse regering, culturele en academische instellingen over de implementatie van de cultuurverdragen van Unesco. Zij benadrukt de positieve bijdrage die erfgoed en culturele diversiteit kunnen leveren aan een internationale dialoog en duurzame ontwikkeling, maar ze vraagt ook aandacht voor de kwetsbaarheid van erfgoed, met name in ramp- en conflictsituaties.

Diversiteit is als thema overigens niet alleen belangrijk in de erfgoedsector, maar ook in de kunsten en andere cultuuruitingen. Met het door Nederland geratificeerde Unesco-verdrag ‘Diversiteit van Cultuuruitingen’ als leidraad is de Commissie op dit moment in overleg met de zes Rijkscultuurfondsen over hoe diversiteit in de cultuursector bevorderd kan worden.

Erfgoed en internationale samenwerking

Erfgoed overstijgt landsgrenzen. Veel overblijfselen uit het verleden, zoals monumenten, documenten of tradities kwamen tot stand door uitwisseling van culturen. Het dagboek van Anne Frank is deel van de Nederlandse geschiedenis, maar ontroert en inspireert de hele wereld. Om die reden staat het in het register van het Memory of the World Programma. Dit geldt ook voor de inmiddels 1073 werelderfgoederen, waaronder de Pyramides van Gizeh, maar ook de Van Nellefabriek. Verlies van dit bijzondere erfgoed moet gezien worden als een verlies voor de wereld. Landen die lid zijn van Unesco maken afspraken over het behoud en beheer van diverse soorten erfgoed. Dit werk gebeurt in landencomités.

Nederland is in juni toegetreden tot het intergouvernementele comité bij het Immaterieel Erfgoedverdrag. Een belangrijke mijlpaal, omdat Nederland de komende vier jaar beslist over nieuwe inschrijvingen op de internationale lijsten en over de andere activiteiten die Unesco rond dit verdrag ontplooit.

Internationale samenwerking ligt aan de basis van het Unesco Werelderfgoedverdrag. 193 landen hebben dit verdrag, dat zich inzet voor de bescherming van erfgoed van uitzonderlijke en universele waarde, getekend. In juni en juli komen de landen samen tijdens de jaarlijkse vergadering van het comité, die deze keer plaatsvindt in Bahrein. De Commissie is hierbij aanwezig.

Eerste hulp aan bedreigd cultureel erfgoed

De kracht van erfgoed in crisissituaties moet niet onderschat worden. Het VN kantoor voor rampenbestrijding (UNISDR) erkent dat cultureel erfgoed, zowel materieel als immaterieel, essentieel is voor veerkrachtige samenlevingen. Het is een belangrijke bron van kennis (bijv. traditionele technieken voor stormbestendige bouw). Cultureel erfgoed is onlosmakelijk verbonden met identiteit, en biedt vanwege deze emotionele, sociale en culturele waarde houvast in onzekere tijden.

De Unesco Commissie draagt bij aan het behoud van cultureel erfgoed in crisissituaties door trainingen te geven over het minimaliseren van de schade na een ramp of conflict en mogelijkheden voor preventieve maatregelen. In augustus organiseert de Commissie samen met het Prins Claus Fonds en verschillende internationale partners de training ‘First Aid to Cultural Heritage in Times of Crisis’. Deze internationale gerenommeerde training haalt 24 erfgoedprofessionals uit heel de wereld naar Nederland en leidt ze op tot erfgoedredders. Zo ontstaat een internationaal netwerk dat zich gezamenlijk inzet voor de bescherming van cultureel erfgoed in de meest complexe omstandigheden.

Samenwerking met de Cariben

Het Nederlandse Koninkrijk omvat in de Cariben de onafhankelijke landen Aruba, Curaçao en Sint Maarten en daarnaast de openbare lichamen, Bonaire, Saba en Sint Eustatius. Nederland heeft daarmee een verantwoordelijkheid en betrokkenheid bij de bescherming en het beheer van cultureel erfgoed op deze eilanden. De Unesco Commissie zet zich samen met de Unesco Commissies van Aruba, Curaçao en Sint Maarten en met lokale erfgoedinstellingen in voor de bescherming van het erfgoed aldaar. Bijvoorbeeld bij de organisatie deze zomer van een workshop over rampenbestendigheid, voor erfgoedprofessionals uit het hele Caribische gebied.

Wikipedia

De Commissie streeft ook naar samenwerking bij de beschrijving van het erfgoed. Op dit moment is er te weinig goede informatie over de Surinaamse en Caribische geschiedenis en cultuur op Wikipedia te vinden. Door training van de Surinaamse en Antilliaanse gemeenschappen in Nederland en van erfgoedspecialisten in Caribisch Nederland draagt zij bij aan de vorming van een special interest group voor Surinaamse/Caribische cultuur binnen Wikimedia. Hierbij worden de rijke gedigitaliseerde collecties van het Wereldmuseum Rotterdam, het Nationaal Archief, het Rijksmuseum en het KITLV aangewend.