‘De zee: het grootste museum ter wereld’

Eind mei heeft bij UNESCO's hoofdkantoor in Parijs een reeks bijeenkomsten plaatsgevonden rondom de bescherming van cultureel erfgoed onder water. Internationaal erkende experts op het gebied van maritieme archeologie kregen een podium om de bedreigingen, maar ook de kansen voor de bescherming van dit erfgoed, voor het voetlicht te brengen. Daarnaast spraken de lidstaten van de ‘2001 Conventie ter bescherming van cultureel erfgoed onderwater’ elkaar op een tweejaarlijkse vergadering en kwam het wetenschappelijke en technische adviesorgaan van het verdrag bijeen.

Een duiker inspecteert een gezonken schip.

Voor het eerst sinds de inwerkingtreding van de conventie heeft een lidstaat, in dit geval Italië, melding gemaakt van een nieuwe vondst. Andere partijstaten die een historisch, cultureel of ander belang hebben bij het gevonden scheepswrak kunnen zich via een nieuw ontwikkelde procedure inschrijven om geconsulteerd te worden bij het archeologisch onderzoek dat nu zal plaatsvinden.

Bewustwording

De belangrijkste conclusie die men in Parijs trok, is dat er nadrukkelijk meer aandacht moet komen voor bewustmaking van het grote publiek. In de woorden van de Franse archeoloog Salomon Reinach: “the sea is the most immense museum in the world”. Zonder een breed draagvlak onder de bevolking komt bescherming van ‘dit museum’ niet tot stand. Zo blijkt bijvoorbeeld uit Engels onderzoek dat 20% van de Britten geen enkele waarde hecht aan de bescherming van scheepswrakken, terwijl de protectie van archeologische vindplaatsen op land veel breder wordt ondersteund. Pas als de verhalen achter cultureel erfgoed in de zee bekend raken, krijgt het erfgoed betekenis voor mensen. 

Experts zoeken naar nieuwe manieren om deze zichtbaarheid te vergroten. Problematisch daarbij is het risico te veel informatie te verschaffen. Zo kan men bijvoorbeeld via internet digitale modellen inzetten die tonen hoe een wrak er in het verleden heeft uitgezien en welke routes zo'n schip heeft gevaren. Maar tegelijkertijd moeten commerciële schatduikers niet wijzer gemaakt worden over de precieze vindlocaties dan ze wellicht al zijn.

Naast digitale mogelijkheden zijn er ook andere plannen. De stad Alexandrië in Egypte ontwikkelt een project om een onderwatermuseum te bouwen, waar bezoekers onder zeeniveau de voor de kust liggende culturele objecten kunnen bewonderen. (Meer informatie over dit project vindt u op unesco.org).

Impressie van het onderwatermuseum in Alexandrië.

Publiciteitscampagne in Nederland

De Nationale UNESCO Commissie start in het najaar van 2013 een publiciteitscampagne over de bescherming van onderwater erfgoed, vooruitlopend op de mogelijke ratificatie van Nederland van het UNESCO-Verdrag. De Commissie werkt daarin onder meer samen met betrokken organisaties en geïnteresseerden. Mocht u interesse hebben om hier aan bij te dragen, dan kunt u contact opnemen met onze beleidscoördinator cultuur, via info [at] unesco.nl.

Het belang van onderwater erfgoed

De zee herbergt een schat aan waardevolle informatie over de geschiedenis van de mensheid. Naar schatting liggen er drie miljoen scheepswrakken op de bodem van de oceaan, maar ook duizenden prehistorische landschappen en gezonken steden. Deze archeologische sites zijn de getuigen van de evolutie van beschavingen uit het verleden.

Toonaangevend zijn de 150 oude steden in de Middellandse Zee, de ruïnes van de Pharos van Alexandrië – een van de Zeven Wereldwonderen –, de wrakken van de Lusitania en de Titanic en de zeer oude menselijke resten in Duitse en Scandinavische meren. Dit en ander cultureel erfgoed onderwater wordt ernstig bedreigd. Bij voorkeur moet het op de vindplaats (in situ) bewaard blijven, maar het is doelwit van gerichte zoekacties door schatduikers. Daarnaast houdt men bij infrastructurele werken en visserij nauwelijks rekening met de waarde van de archeologische vindplaatsen. UNESCO zet zich via de 2001 Conventie in om lidstaten te laten samenwerken dit erfgoed te beschermen.

Erfgoed dat onder water ligt is lange tijd moeilijk of niet toegankelijk geweest. Nieuwe technieken hebben dat veranderd. Vissers vinden bijzondere voorwerpen in hun netten en schatduikers plunderen zelfs diep gelegen scheepswrakken. UNESCO heeft in 2001 een verdrag opgesteld om bescherming van deze vorm van erfgoed beter te garanderen.

Uitkomsten

In de zomer van 2011 bracht de Commissie advies uit aan staatssecretaris Zijlstra over de vraag of Nederland tot ratificatie van deze conventie zou moeten besluiten.

Meer berichten