Column Andrée van Es: tolerantie

OPINIE – Andrée van Es schrijft in haar column over wederzijdse tolerantie. “Dat zou een algemene levenshouding moeten zijn, bitter nodig in een volle wereld.”

Soms blijven verhalen, dingen die je leest en hoort, bijeenkomsten waar je bent, rondzingen in je hoofd.

Verkiezingsretoriek

In de week voor de verkiezingen vertelde iemand mij een verhaal over een Syrische vluchteling, inmiddels een vriend geworden. Deze deed er alles aan om snel Nederlands te leren, ook al om zijn loopbaan hier te kunnen voortzetten. Daardoor kon hij de onontkoombare verkiezingsretoriek redelijk volgen. Hij zei: “ik heb het gevoel dat deze verkiezingen over mij gaan, op een negatieve manier en dat ik daar niets aan kan doen. Alsof ik iets slechts heb gedaan, maar ik weet eigenlijk niet wat”. Begin er maar eens aan, aan een jonge Syriër, ontsnapt uit de hel van Aleppo, uit te leggen wat vijftig jaar immigratiegeschiedenis met een land kan doen.

Lévi-Strauss

In 1971, zo had ik net in de Groene Amsterdammer gelezen, heeft de Franse antropoloog Claude Lévi-Strauss bij UNESCO een controversiële toespraak gehouden over racisme. Wie de toespraak naleest, voelt de nieuwe tijd, met uitspraken over hippies en interculturele huwelijken, maar wel in een jargon, dat er nog helemaal één is uit de tijd van de koloniale wereldorde. Hij zegt daar onder meer: “Wederzijdse tolerantie veronderstelt dat er aan twee voorwaarden wordt voldaan, waar hedendaagse samenlevingen ver van verwijderd zijn: aan de ene kant relatieve gelijkheid en aan de andere kant voldoende fysieke afstand”.

Gelijkheid en afstand

Dat is een sombere gedachte, dat afstand ons moet beschermen tegen het wegvallen van tolerantie. Met de ‘relatieve gelijkheid’ in de wereld is het nog steeds slecht gesteld en de fysieke afstand, die wordt kleiner en kleiner. Door migratie, door kennis en informatie, door handel en globalisering, door digitale connectiviteit.

Voices of tolerance

Sinds 1996 is er wel een internationale VN-dag van de tolerantie, op 16 november. Dan gebeuren er mooie dingen, zoals in het Amsterdamse museum Ons' Lieve Heer op Solder, met het project Voices of tolerance (zie foto hieronder). Maar juist dat woord, tolerantie, heeft een nare bijsmaak gekregen: die van ongelijkheid. De wederzijdsheid lijkt er uit verdwenen. Voor veel mensen staat tolerantie op zijn vriendelijkst voor het paternalistisch verdragen van anderen die niet aan jouw norm voldoen. Terwijl het wat mij betreft een algemene levenshouding zou moeten zijn, bitter nodig in een volle wereld.

Angst

Ik denk aan de angst in Europa voor de komst van straatarme Afrikaanse vluchtelingen. De angst voor de ander, de angst voor ondermijning van onze verzorgingsstaat, onze welvaart, de angst ook voor het verdwijnen van onze ‘soort’. Een ‘melting pot’ van angsten inmiddels, een heel andere melting pot dan die waar het in de zeventiger jaren van de vorige eeuw over ging: de gestage versmelting van verschillende afkomsten en rassen tot één vrolijke bende. Inmiddels is diversiteit sleutelwoord geworden en verkiezingen gaan tegenwoordig meer dan ooit over identiteit en het verdedigen daarvan.

Leren

Gemakkelijker is het dus niet geworden, sinds 1971. Tegelijkertijd zijn we het toch aan het leren, het leven in de fysieke nabijheid van de ander die ook echt anders is. Verschillend in uiterlijk, in opvattingen, in geloofsovertuiging.

Doormodderen

Laten we dus toch maar doormodderen, zou ik zeggen. Er is geen weg terug. Mijn stad, Amsterdam, is een heel andere stad dan in 1971. En die verandering, die gaat echt nog wel even door.

Onlangs werd Inspired by Tolerance gepresenteerd in het Amsterdamse Museum Ons' Lieve Heer op Solder. Het is een audiotour waarin bekende Amsterdammers en VMBO-scholieren hun eigen visie geven op vrijheid en tolerantie. Onderdeel van deze audiotour is een mode-installatie, samengesteld door fashion entrepreneur Marian Duff. Zij liet zich inspireren door de uitspraken en presentaties van de scholieren in de huiskerk van het museum, tijdens de Internationale Dag van de Tolerantie op 16 november jl.

Iedere lidstaat van Unesco heeft een eigen Unesco Commissie. De Nederlandse Commissie bestaat uit maximaal elf leden die elk deskundig zijn op een werkterrein van de organisatie: Onderwijs, Wetenschap, Cultuur en Communicatie & Informatie. 

Uitkomsten

Wereldwijd zijn er zo'n 200 Unesco Commissies. De Nederlandse Commissie bestaat uit maximaal elf leden. De nadruk van de werkzaamheden ligt bij de coördinatie van het Unesco-Scholennetwerk, erfgoed in gevaar, en duurzame toegang tot informatie. Daarnaast houdt de commissie zich structureel bezig met de Unesco-cultuurconventies, vrouwen in de wetenschap en journalistenveiligheid.

Meer berichten