Column Andrée van Es: kritiek op Unesco

OPINIE – In haar column schrijft Andrée van Es dat de discussie over de Stelling van Amsterdam een mooie metafoor is voor de ontwikkelingen in en rond Unesco. “Je kunt niet van twee walletjes eten, [...] op de Werelderfgoedlijst staan kent verplichtingen en beperkingen”.

Wat nu dan toch weer? In Noord-Holland wordt de trom geroerd omdat het Unesco-werelderfgoed de Stelling van Amsterdam de mobiliteit en daarmee de leefbaarheid van een deel van de provincie ondermijnt. De voorstellen die tegemoet zouden moeten komen aan beide doelen, erfgoed en bereikbaarheid, zijn door de Unesco-experts afgewezen. Heibel in Noord-Holland, woede op Unesco.

Rekenschap

Je kan niet van twee walletjes eten, is mijn redenering. Daar kan Unesco niet zoveel aan doen. In dit geval: wil je je erfgoed de bescherming bieden waartoe het inschrijven op de Werelderfgoedlijst verplicht, dan moet je je rekenschap geven van de verplichtingen en beperkingen. Dan kan je daar niet mee marchanderen.

Metafoor

De discussie over de Stelling van Amsterdam is eigenlijk een mooie metafoor voor de ontwikkelingen in en rond Unesco. De organisatie heeft veel kritiek te verduren. Net als de ‘moederorganisatie’ de Verenigde Naties. Het idealisme waarmee vlak na de tweede wereldoorlog wereldomspannende organisaties werden opgebouwd, heeft plaatsgemaakt voor stroperige verhoudingen tussen bijna 200 landen. Dat hoeft op zich nog niet het ergste te zijn. Praten is immers beter dan schieten. Erger is dat in vele streken van de wereld geweld nog steeds de gewoonste zaak van de wereld is. Ook in Europa. De ambitie van Unesco, ‘building peace in the minds of men’, dreigt sleets te worden. Unesco wordt zo een kwetsbare organisatie. In plaats van zelfbewust de landen van de wereld te verenigen, wordt het bestaansrecht ter discussie gesteld, ondanks het feit dat het beeldmerk terug te zien is op bordjes over de hele wereld bij de werelderfgoederen.

Loopgraven

Die kwetsbaarheid is voor een deel te herleiden tot de moderne loopgraven van de interstatelijke verhoudingen. De schier onoplosbare conflicten in de wereld. Zo hebben de VS nu aangekondigd zich terug te trekken uit Unesco vanwege het feit dat de Palestijnse Staat lid is sinds 2011. Dat is een gevoelige klap, niet voor niets heftig bekritiseerd door de vertrekkend permanent vertegenwoordiger van de VS bij Unesco. Vergaderzalen in het Unesco-gebouw zijn soms decor van taferelen die het schaamrood op de kaken brengt: is dit een ‘peacebuilding’ organisatie? Scherp wordt dan duidelijk hoezeer erfgoed ook middel kan zijn voor nationalistische aspiraties in plaats van een middel om te verenigen, tegenstellingen te overbruggen. Het midden-oosten vraagt om de handschoenen van de archeologen in plaats van de poten van een olifant zou je zeggen. Treurig om te zien en te horen, het gescheld van de Israelische ambassadeur, maar ook het doordrammen van het eigen gelijk van Palestina en de Arabische staten.

Spelen met vuur

Ik vind het spelen met vuur, zo achteloos omgaan met een wereldorganisatie waar je kritiek op kan hebben, maar waar het toch maar gebeurt, dag in dag uit, het zwoegen aan vooruitgang. Vooruitgang in de betekenis van: meer menselijkheid in de wereld, meer rechtstatelijkheid, behoud van de planeet. Dus Noord-Holland, don’t shoot the piano player, geef het goede voorbeeld en los het probleem van de A8/A9 op.