Column Andrée van Es: burgerschapsonderwijs

OPINIE — Een inspectierapport over het burgerschapsonderwijs, dat kon niet uitblijven. Een verplicht schoolvak dat alle trekken in zich heeft van een maar beperkt te definiëren en te omlijnen lesprogramma. De afgelopen jaren hebben we dan ook veel scholen zien worstelen met de invulling en niet op alle scholen is die invulling even goed. Dan is het verleidelijk om te grijpen naar het schema van verplichte invulling...

Vraagtekens

Dat is jammer. Wij vinden burgerschapsontwikkeling belangrijk. Zeker in een tijd waarin ook  volwassenen iedere avond met meer vraagtekens in de ogen thuiskomen. Vraagtekens over de toekomst van de wereld, over de veranderende samenleving in eigen land en stad, over de toekomst van hun eigen kinderen. Kinderen zullen naast rekenen en taal ook moeten leren wat het betekent samen te leven met anderen, hun leven vorm te geven en hun invloed aan te wenden op een positieve manier. Learning to do, learning to be, learning to know and learning to live together, zei Jacques Delors al in 1989.

Het opdoen van zulke vaardigheden verdraagt zich maar zeer matig met regelgeving. Je hebt daar gemotiveerde en gedreven leraren voor nodig, die de kennis en inspiratie bij elkaar en in de buitenwereld vinden. En scholen die hun leraren daar de ruimte voor durven te geven.

Scholennetwerk

UNESCO, de organisatie die wereldwijd opkomt voor goed onderwijs, heeft dat goed gezien. Niet voor niets bestaan er UNESCO-scholennetwerken, die allen met vier thema 's werken: vrede en mensenrechten, intercultureel leren, duurzame ontwikkeling en wereldburgerschap. In Nederland bestaat het UNESCO-scholennetwerk uit 45 scholen en de belangstelling groeit. Begrijpelijk: er is behoefte aan een inhoudelijke uitwisseling om leerlingen handvatten te geven voor hun rol in de maatschappij.

Scholen zijn heel goed in staat om zelf vorm te geven aan zoiets als burgerschapsonderwijs, maar ze hebben daar een inspirerende context voor nodig. Een netwerk, een motiverende omgeving, een mogelijkheid tot grote flexibiliteit. Geen keurslijf.

Internationale verbindingen

De opkomst van nationalistische bewegingen is wereldwijd gaande. Veiligheidsvraagstukken worden dominanter onder druk van oorlog en geweld. Grensbewaking zal als thema alleen maar aan kracht winnen. Hoe goed is het dan, dat er internationale verbindingen bestaan in het onderwijs: dat op een school in Nederland gewerkt kan worden met een zelfde missie en aan dezelfde thema’s als op een school in een ander werelddeel.

Met andere woorden: pas op voor te strakke regels bij dit mooie vak, dat hoeft ook niet omdat er een goed internationaal raamwerk voorhanden is, met de vier thema’s van UNESCO en de pijlers van Delors. Met alle voordelen van grensoverschrijdend samenwerken aan de wereld van morgen. Zoek aansluiting bij de bredere, grensoverschrijdende onderwijsdoelstellingen waar onze opgroeiende leerlingen recht op hebben.