Advies: ratificeer verdrag erfgoed onderwater

De Nationale UNESCO Commissie adviseert de Nederlandse overheid de ‘2001 UNESCO Convention on the Protection of the Underwater Cultural Heritage’ te ratificeren en een publiekscampagne op te starten. “Dit verdrag is het enig toereikende instrument voorhanden voor een effectieve wereldwijde bescherming van cultureel erfgoed onder water”, schrijft de Commissie in haar rapport.

Cultureel erfgoed onder water is uitzonderlijk waardevol maar tegelijkertijd ernstig bedreigd. Omdat het eeuwenlang onder water onbereikbaar en daardoor veelal ongeschonden is gebleven, bevat het een schat aan informatie die op land vaak verloren is gegaan. Toch heeft het onder water niet dezelfde bescherming als archeologische vindplaatsen op land. En veel vaker dan op land is onderwater erfgoed doelwit van gerichte zoekacties door schatduikers met louter commerciële motieven. Voor een effectieve bescherming is een internationaal instrument nodig dat wereldwijde gelding heeft. Het Verdrag van Malta, bilaterale verdragen en het algemeen geldend zeerecht bieden deze bescherming in onvoldoende mate.

Sporen menselijke aanwezigheid

Het gaat bij onderwater erfgoed niet alleen om de naar schatting drie miljoen scheepswrakken die wereldwijd onder water liggen, maar om alle sporen van menselijke aanwezigheid met een cultureel, historisch of archeologisch karakter, die zich deels of geheel onder water bevinden, tijdelijk of permanent, voor tenminste honderd jaar. Zo was het Europese Continentaal Plat – de onderzeese voortzetting van het vaste land – in de prehistorie voor 60 procent bewoond. Dit is driekwart van de huidige Noordzee. Het is het best bewaarde prehistorisch landschap in de wereld en bevat sporen van Neanderthaler jachtgronden en woonplaatsen, die minstens 50.000 tot 60.000 jaar oud zijn. Sporen van de moderne mens gaan 12.000 jaar terug.

In Situ

Het verdrag geeft prioriteit aan het beheer en behoud van het erfgoed in situ. Streven is dat het cultureel erfgoed moet blijven op de plek waar het gevonden is. De conventie bepaalt dat Partijstaten samenwerken en elkaar helpen bij de bescherming en het beheer van cultureel erfgoed onder water. Na een vondst is er een actieve meldingsplicht waarna partijstaten de verplichting hebben tot informatie-uitwisseling, kennisdeling en het treffen van de nodige beschermingsmaatregelen.

Uitzondering

unesco kent zes internationale verdragen die op verschillende manieren diverse soorten erfgoed wereldwijd beschermen. Nederland is toegewijd partij bij deze conventies. De enige uitzondering vormt het verdrag ter bescherming van cultureel erfgoed onder water, terwijl ons land op dit terrein een lange traditie kent. “Voor een effectieve implementatie moet naast de ratificatie een publiekscampagne worden gestart”, schrijft de Commissie. Zo kan de bewustwording worden vergroot dat het beschermen van cultureel erfgoed onder water dringend noodzakelijk is.

 

Erfgoed dat onder water ligt is lange tijd moeilijk of niet toegankelijk geweest. Nieuwe technieken hebben dat veranderd. Vissers vinden bijzondere voorwerpen in hun netten en schatduikers plunderen zelfs diep gelegen scheepswrakken. UNESCO heeft in 2001 een verdrag opgesteld om bescherming van deze vorm van erfgoed beter te garanderen.

Uitkomsten

In de zomer van 2011 bracht de Commissie advies uit aan staatssecretaris Zijlstra over de vraag of Nederland tot ratificatie van deze conventie zou moeten besluiten.

Meer berichten