Advies UNESCO Commissie: ratificeer verdrag onderwater erfgoed

Naar schatting ligt 90% van het cultureel erfgoed onder water binnen het bereik van sportduikers. (Foto: unesco).

Cultureel erfgoed onder water is uitzonderlijk waardevol maar tegelijkertijd ernstig bedreigd. Omdat het eeuwenlang onder water onbereikbaar en daardoor veelal ongeschonden is gebleven, bevat het een schat aan informatie die op land vaak verloren is gegaan. Toch heeft het onder water niet dezelfde bescherming als archeologische vindplaatsen op land. En veel vaker dan op land is onderwater erfgoed doelwit van gerichte zoekacties door schatduikers met louter commerciële motieven. Voor een effectieve bescherming is een internationaal instrument nodig dat wereldwijde gelding heeft. Het Verdrag van Malta, bilaterale verdragen en het algemeen geldend zeerecht bieden deze bescherming in onvoldoende mate.

Sporen menselijke aanwezigheid
Het gaat bij onderwater erfgoed niet alleen om de naar schatting drie miljoen scheepswrakken die wereldwijd onder water liggen, maar om alle sporen van menselijke aanwezigheid met een cultureel, historisch of archeologisch karakter, die zich deels of geheel onder water bevinden, tijdelijk of permanent, voor tenminste honderd jaar. Zo was het Europese Continentaal Plat – de onderzeese voortzetting van het vaste land – in de prehistorie voor 60 procent bewoond. Dit is driekwart van de huidige Noordzee. Het is het best bewaarde prehistorisch landschap in de wereld en bevat sporen van Neanderthaler jachtgronden en woonplaatsen, die minstens 50.000 tot 60.000 jaar oud zijn. Sporen van de moderne mens gaan 12.000 jaar terug.

In Situ
Het verdrag geeft prioriteit aan het beheer en behoud van het erfgoed in situ. Streven is dat het cultureel erfgoed moet blijven op de plek waar het gevonden is. De conventie bepaalt dat Partijstaten samenwerken en elkaar helpen bij de bescherming en het beheer van cultureel erfgoed onder water. Na een vondst is er een actieve meldingsplicht waarna partijstaten de verplichting hebben tot informatie-uitwisseling, kennisdeling en het treffen van de nodige beschermingsmaatregelen.

Uitzondering
unesco kent zes internationale verdragen die op verschillende manieren diverse soorten erfgoed wereldwijd beschermen. Nederland is toegewijd partij bij deze conventies. De enige uitzondering vormt het verdrag ter bescherming van cultureel erfgoed onder water, terwijl ons land op dit terrein een lange traditie kent. “Voor een effectieve implementatie moet naast de ratificatie een publiekscampagne worden gestart”, schrijft de Commissie. Zo kan de bewustwording worden vergroot dat het beschermen van cultureel erfgoed onder water dringend noodzakelijk is.

Het volledig advies vindt u hier. Het verslag van de internationale expert-meeting die vooraf ging aan het advies, vindt u hier.