Voorwoord

'unesco was to be a people’s organisation,’ zei Directeur-Generaal Irina Bokova in haar toespraak voor de verzamelde Nationale Commissies van Europa en Noord-Amerika. Een organisatie van de mensen, van de burgers.

Ze zei het op een historische plek: de zaal waar 65 jaar geleden de oprichtingsconferentie van unesco plaatsvond,  de Great Hall van het Institute of Civil Engineers in Londen. Aan de muur hangt een bronzen plaquette: `In this hall was signed on 16th november 1945 (..) the constitution of unesco, founded for the purpose of advancing, through the educational, scientific and cultural relations of the world, the objectives of international peace and of the common welfare of mankind’.

Het taalgebruik is gemoderniseerd; de huidige websiteteksten spreken van `dialogue among civilizations, culture and peoples’ over `global visions of sustainable development, encompassing observance of human rights (..)’ Toch, gaf Bokova aan, is de urgentie van unesco’s missie even groot als toen.

Dat lijkt in het welvarende deel van de wereld vaak niet vanzelfsprekend. Bij de oprichting van unesco waren de eerste atoombommen enkele maanden geleden gevallen. Europa lag er verwoest en ontredderd bij: een verzameling van deels dictatoriale landen, deels verslagen oorlogvoerenden, deels bevrijde, maar economisch en politiek ontwrichte landen. Stabiele democratische regeringen waren er nauwelijks, vluchtelingen en ontheemden des te meer. In die zin lijkt hier in het westen de vergelijking 65 jaar later bijna aanstootgevend.

En toch, Bokova schetste het overtuigend: hoezeer de problemen nu ook anders zijn, de wereld is niet minder kwetsbaar dan toen en het voortbestaan van de mensheid niet minder bedreigd. Uitzichtloze regionale conflicten in zwaarbewapende gebieden, grote milieurampen door klimaatverandering of industrieel handelen, overstromingen en levensbedreigende droogte, verstoringen van het ecosysteem, enorme migratiestromen, een overvloed aan digitale informatie die door ondemocratische regimes kan worden misbruikt  – net als toen zijn dit grenzeloze problemen die een mondiale aanpak vragen.

Kan unesco dat allemaal oplossen? Verre van dien. Maar vast staat dat oplossingen   zonder de actieve betrokkenheid van de wetenschap, het onderwijs en het culturele veld zeker niet mogelijk zijn. En vast staat ook dat unesco, om succesvol te zijn, zich moet concentreren op de thema’s, de instrumenten  en de activiteiten waar zij werkelijk het verschil kan maken. Geen dingen doen die anderen beter kunnen. Relevantie, zichtbaarheid, impact – dat zijn de sleutelwoorden. Anders, zei Bokova onomwonden, worden we een organisatie die er niet toe doet.

Die lijn werd daar in Londen door de Nationale Commissies voluit onderschreven. Duurzaamheid, water, goed onderwijs voor iedereen, gelijke toegang tot objectieve informatie: het waren de onderwerpen waarop men wilde focussen. In dat  programma wil de Nederlandse Commissie de komende jaren voluit haar  aandeel leveren.

    Voorzitter Greetje van den Bergh