Voorwoord

Eduard Douwes Dekker had het – om tal van redenen - niet kunnen dromen op zijn ijskoude Brusselse zolderkamer: het manuscript van de Max Havelaar is onlangs voorgedragen voor het Memory of the World Register, de unesco-lijst voor documentair werelderfgoed. `Om ons te behoeden voor collectief geheugenverlies,’ luidt de ondertitel van het Memory of the World -programma. En wie zou daar tegen kunnen zijn?

Immers, voor wie het verleden niet kent, is het heden een raadsel. Maar het geheugen is wel een wonderlijk iets, en niet alleen bij individuen, zoals Douwe Draaisma in zijn essays indringend laat zien. Ook het collectieve geheugen is selectief, het vertekent, het is soms ronduit onbetrouwbaar. En het kan worden gemanipuleerd en misbruikt.

Het nationale geheugen van de Europese staten is grotendeels een creatie van de 19e eeuw, toen Napoleons Europa weer ongedaan moest worden gemaakt door de schepping van krachtige natiestaten. De steeds weer oplaaiende Balkanvetes grijpen terug op bewust gecultiveerde herinneringen, waarbij andere al even bewust worden verdrongen. Geheugen en geschiedenis spelen een ingewikkeld spel met elkaar. Er is dus alle reden om voorzichtig te zijn met een beroep op het geheugen om `het verleden te kennen’.

Maakt dat het creëren van een Geheugen van de wereld bedenkelijk? Eerder integendeel – maar het is wel zaak om het zo evenwichtig en compleet mogelijk op te bouwen. Want juist dan wordt elke vorm van selectiviteit gecorrigeerd door een andere selectie. En wat de vorm betreft: documentair erfgoed vertegenwoordigt alleen al voldoende waarde in zichzelf om het behoud en de bescherming ervan na te streven. Ook daarvoor geldt dus: hoe meer, hoe beter.

Maar als we er ook wijzer van willen worden, zou bovendien de context, het verhaal eromheen moeten worden uitgedragen. `Histories of the world’- zou dat niet een mooi begeleidend programma zijn, waarmee bijvoorbeeld de unesco-scholen van het indienende land aan de gang gaan? Zodat bij de voordracht van de Max Havelaar een Nederlandse school samen met een school in Indonesië aan de slag gaat met de geschiedenis rond de kentering in het koloniale verleden? Het is maar een voorbeeld; het boek is tenslotte in 170 talen vertaald, er zijn dus vele andere projecten denkbaar.

De tijden veranderen, maar vraagstukken rond rechtvaardigheid en onrechtvaardigheid, overheersing en onderdrukking blijven in nieuwe vormen steeds weer terugkeren. Het onderwerp ‘Water en Recht’, waarvoor in deze nieuwsbrief aandacht wordt gevraagd, is al oud maar nog springlevend. De vraag wie de nieuwe winnaars en verliezers kunnen worden van de snelle digitale ontwikkelingen, ook in het domein van de wetenschap, het onderwijs en de cultuur, staat hoog op de agenda van unesco.  Aan beide onderwerpen zal de Nationale Commissie in haar komende tweejarenprogramma aandacht besteden. In de volgende nieuwsbrief meer over dat nieuwe programma voor 2010 en 2011. 

Greetje van den Bergh
voorzitter

    Voorzitter Greetje van den Bergh