"De toon voor een nieuwe benadering van mens en water is gezet"

“Op dit moment beschikken 1,1 miljard mensen niet over voldoende drinkwater en 2,4 miljard hebben geen toegang tot de meest eenvoudige sanitaire voorzieningen. Zeer terecht is dit dramatische gegeven onderwerp van één van de VN-Millennium Ontwikkelingsdoelen.” Dr. Catherine Brölmann, associate professor of international law (Universiteit van Amsterdam), vertelt over recente ontwikkelingen in de complexe relatie tussen water en recht.

Grensoverschrijdend
“Waterkwesties zijn grensoverschrijdend, of het nou gaat om waterschaarste, -kwaliteit, veiligheid of milieubescherming. En niet te vergeten de rol van water in gewapende conflicten; een bekende voorspelling is dat de oorlogen van de 21e eeuw zullen gaan over waterbronnen. Dit grensoverschrijdende karakter betekent dat we het voor een juridisch kader vooral moeten zoeken in het internationaal recht –lastig, want dit is gericht op staten. In het klassieke internationaal recht valt water net als andere ‘natuurlijke hulpbronnen’, onder de controle van de staat op wiens grondgebied het zich bevindt.

 
Maar water is anders dan goud of olie: een mens kan er niet zonder, en er zijn geen alternatieven. Bovendien is het niet echt territoriaal begrensd: het stroomt altijd in meer of mindere mate. Gebruik van een grondwaterreservoir in één staat kan grote gevolgen hebben voor het grondwater in een andere staat. Dat is een terugkerend twistpunt in bijvoorbeeld het Midden-Oosten, maar ook in grootverbruiker West-Europa."

Nieuwe ontwikkelingen
“Het internationaal recht geeft ook steeds nieuwe ontwikkelingen te zien. Belangrijk is dat mondiale waterbronnen niet meer alleen worden benaderd vanuit het perspectief van staten, maar ook vanuit het individu. Deze ontwikkeling kreeg een eerste impuls met het commentaar van een gezaghebbend VN Comité dat ‘het mensenrecht op water’ afleidde uit het bij verdrag vastgelegde ‘recht op een adequate levensstandaard’ en ‘recht op gezondheid’.

"Nederland stelde zich in het debat aanvankelijk terughoudend op, terwijl Duitsland en Spanje een voortrekkersrol vervulden. Sinds enkele jaren heeft Nederland een leidende rol op zich genomen. Weliswaar blijven verschillende landen, zoals Canada, zich ertegen uitspreken vanwege zorgen over de juridische implicaties van een ‘recht op water’. Een belangrijk misverstand is dat het mensenrecht op water inhoudt dat iedereen recht heeft op gratis water. Langzamerhand is het zover gekomen dat wij kunnen spreken van een opkomend internationaal mensenrecht op water.”

Wat betekent het ‘recht op water’ in Nederland?
“De verwachting was dat het vooral als richtsnoer zou dienen in de betrekkingen met het buitenland, bijvoorbeeld in het kader van ontwikkelingssamenwerking. Maar de Nederlandse erkenning van het mensenrecht op water had ook op Nederlandse bodem onmiddellijk juridische gevolgen, die waarschijnlijk door de beleidsmakers niet waren voorzien. Toen de Watermaatschappij Limburg in 2008 het water wilde afsluiten bij een wanbetaler, oordeelde de Kantonrechter Heerlen dat dit onrechtmatig was vanwege een inbreuk op ‘het recht op water’ van de klant. Het hoger beroep is nog hangende, maar de toon voor een nieuwe benadering van mens en water is gezet!”

unesco heeft van oudsher een prominente rol in de ontwikkeling van het zogenaamde Water Resources Management met langlopende onderzoeksprogramma’s en bijvoorbeeld het IHE Institute for Water Education.