THEMA IN DE KIJKER: onderwater erfgoed

Een scheepswrak voor de Italiaanse kust (© D. Trainito)

Op de zeebodem, verspreid over de hele wereld, liggen scheepswrakken met en zonder rijke lading, gezonken steden of ooit bewoonde, maar nu ondergelopen grotten. Net als elke andere archeologische vindplaats bevatten ze unieke informatie over ons verleden. En volgens schattingen zijn miljoenen scheepswrakken nog niet ontdekt.
Door zijn ligging is onderwater erfgoed vaak goed geconserveerd, hoewel erosie en natuurrampen altijd een bedreiging vormen. De meeste plaatsen zijn ook lange tijd moeilijk of niet toegankelijk geweest. Nieuwe visvangst- en duiktechnieken hebben dit echter veranderd. Vissers vinden bijzondere voorwerpen in hun netten. Schatduikers plunderen scheepswrakken. Helaas brengen zij alleen commercieel interessante voorwerpen boven water. Erfgoed onder water heeft extra bescherming nodig. Maar dat is lastig. Archeologisch onderzoek onder water is bijzonder kostbaar, nooit rendabel. Daarom kan zulk onderzoek alleen in opdracht van de overheid geschieden. En vanwege de hoge kosten staat die niet te springen. Daar komt bij dat erfgoed onder water onzichtbaar is. En het zichtbaar maken van erfgoed voor het brede publiek en bestuurders – zoals bij archeologische opgravingen – is juist onmisbaar in de bewustwording van de waarde ervan en in besluitvorming.

unesco heeft in 2001 een verdrag opgesteld om door middel van internationale samenwerking de bescherming van erfgoed onder water te garanderen, omdat andere zeerechtverdragen dat onvoldoende doen. Deze unesco conventie is nog weinig geratificeerd, omdat veel landen het vrije gebruik van de zee belangrijker vinden dan de wereldwijde bescherming van erfgoed onder water.